Graue Energie

Bij IT denken veel mensen eerst aan het stroomverbruik tijdens bedrijf. Een groot deel van de inzet van energie en grondstoffen zit echter al in het apparaat voordat het voor het eerst wordt ingeschakeld. Deze onzichtbare inzet heet grijze energie. Wie haar kent, neemt betere beslissingen bij vervanging, inkoop en verwerking van uit gebruik genomen hardware.

Wat is grijze energie?

De term komt uit de bouwsector en is op alle producten overgedragen. Bedoeld is de totale inzet van niet-hernieuwbare en hernieuwbare primaire energie die over de toeleveringsketen en aan het einde van de levensduur van een product ontstaat. Vakinhoudelijk komt dat overeen met de cumulatieve energievraag (CED) zonder de gebruiksfase. De begrippen en rekenregels voor de CED beschrijft de richtlijn VDI 4600.

Nauw verwant is de Engelse term "embodied carbon". Die meet niet de energie, maar de broeikasgasemissies die met productie, transport en afvoer samenhangen. In het dagelijks gebruik worden beide termen vaak gelijkgesteld, hoewel ze verschillende grootheden beschrijven.

Waaruit de grijze energie van een IT-apparaat bestaat

Levensfase	Wat erbij hoort	Onderdeel van de grijze energie?
Grondstofwinning	Delving en verwerking van metalen, zeldzame aardmetalen, kunststoffen	Ja
Productie	Chips, printplaten, displays, accu's, assemblage	Ja
Transport en handel	Vracht, opslag, verpakking	Ja
Gebruik	Stroomverbruik tijdens bedrijf	Nee – dat is de bedrijfsenergie
Einde van de levensduur	Inzameling, behandeling, recycling, verwijdering	Ja

Bij elektronische apparaten weegt vooral de productie van halfgeleiders, printplaten en displays zwaar. Veel fabrikanten publiceren daarvoor product-CO₂-voetafdrukken (Product Carbon Footprint), die het aandeel van de afzonderlijke fasen aangeven.

Waarom grijze energie bij IT-hardware zo belangrijk is

Een studie van het Öko-Institut en Fraunhofer IZM in opdracht van het Duitse Umweltbundesamt (2012) kwam voor notebooks tot een duidelijk resultaat: meer dan de helft van de broeikasgasemissies over de levensloop komt voor rekening van de productie. Een nieuw apparaat dat tijdens bedrijf circa 10 % efficiënter is, zou onder de toenmalige aannames vele tientallen jaren moeten worden gebruikt voordat de besparing de productie-inspanning compenseert.

Hieruit volgt een eenvoudige regel: voortijdige vervanging bespaart tijdens bedrijf weinig, maar verbruikt veel grijze energie. Elk extra gebruiksjaar verdeelt de reeds gemaakte inspanning over een langere periode. Wordt een uit gebruik genomen apparaat door een tweede gebruiker verder gebruikt, dan vervangt het in het beste geval een nieuw apparaat waarvan de productie dan niet nodig is.

Wat dit betekent voor vervanging en het uit gebruik nemen

• De gebruiksduur verlengen: Upgrades zoals meer werkgeheugen, een nieuwe SSD of een nieuwe accu kunnen de Refreshcyclus verlengen.
• Hergebruik vóór recycling: Volgens de Afvalhiërarchie heeft de voorbereiding voor hergebruik voorrang op recycling. Een refurbished apparaat gebruikt de grijze energie verder.
• Recycling als laatste stap: Recycling wint grondstoffen terug, maar de grijze energie van de onderdelen gaat daarbij grotendeels verloren.
• Gegevens veilig wissen: Hergebruik vereist aantoonbare gegevensverwijdering. Alleen dan is de tweede levenscyclus ook gegevensbeschermingsrechtelijk mogelijk.

Grijze energie in de ESG-rapportage

In het broeikasgasrapport volgens het GHG Protocol verschijnen de emissies van de productie van ingekochte IT-hardware doorgaans onder de upstream Scope 3-emissies, dus bij ingekochte goederen of kapitaalgoederen. Bedrijven die rapporteren onder de CSRD hebben daarvoor betrouwbare gegevens nodig. Hoe u de emissies van uw hardware indeelt, legt onze gids uit Scope-3-emissies: Waarom uw IT-hardware erbij hoort. Een methodisch volledige beschouwing over alle levensfasen levert een Milieubalans.

Voorbeeld: vervanging volgens plan of naar behoefte

Een vereenvoudigd voorbeeld zonder concrete meetwaarden toont het effect.

1. Een bedrijf vervangt zijn notebooks tot nu toe volgens een vast plan, ongeacht de staat.
2. Een voorraadanalyse toont: een deel van de apparaten is technisch nog volledig inzetbaar.
3. Deze apparaten krijgen een upgrade en blijven langer in gebruik. De grijze energie wordt over meer gebruiksjaren verdeeld.
4. De overige apparaten worden gecertificeerd gewist, opgeknapt en doorverkocht. Alleen apparaten zonder hergebruiksmogelijkheid gaan naar recycling.

Hoe een dergelijke kringloop in de praktijk kan worden gerealiseerd, laat het artikel zien Waarom duurzaamheid in IT niet slechts een trend is.

Grijze energie en Second IT

Second IT zet in op hergebruik vóór recycling. Uit gebruik genomen apparaten worden met Blancco gecertificeerd gewist, gecontroleerd, gerepareerd en opgeknapt en daarna via webshop en winkel geremarket. Meer dan 180.000 apparaten zijn zo al opnieuw opgeknapt. Wat niet meer bruikbaar is, voert Second IT als gecertificeerd afvalverwerkingsbedrijf conform § 56 KrWG af. Voor uw CSR- en ESG-rapportage ontvangt u recycling- en afvoerbewijzen en een jaarlijks, individueel milieuoverzicht. De gegevensverwijdering verloopt op groene stroom, onder meer uit circa 100 kWp eigen zonnevermogen. Meer over vakkundige afvoer en verwerking.

Afbakening ten opzichte van verwante begrippen

Grijze energie meet energie, terwijl CO₂-voetafdruk meet broeikasgassen. Beide zijn deelresultaten van een levenscyclusanalyse, die daarnaast andere milieueffecten zoals waterverbruik of verzuring beschouwt. De indeling in scope 1, 2 en 3 beschrijft daarentegen waar in het bedrijf en in de toeleveringsketen emissies worden verantwoord.

Veelgestelde vragen over grijze energie

Wat is het verschil tussen grijze energie en bedrijfsenergie?

Bedrijfsenergie is de stroom die een apparaat tijdens het gebruik verbruikt. Grijze energie omvat alles ervoor en erna: grondstoffen, productie, transport en afvoer. Bij notebooks en smartphones is de grijze energie in verhouding tot de bedrijfsenergie bijzonder hoog.

Is grijze energie hetzelfde als embodied carbon?

Niet helemaal. Grijze energie is een hoeveelheid energie, embodied carbon de daarmee verbonden hoeveelheid broeikasgassen. Beide beschrijven dezelfde levensfase, maar worden in verschillende eenheden uitgedrukt.

Bespaart een energiezuiniger nieuw apparaat grijze energie?

Nee. Een nieuw apparaat brengt zijn eigen grijze energie mee. Of vervanging loont, hangt ervan af of de besparing tijdens bedrijf de productie-inspanning van het nieuwe apparaat binnen overzienbare tijd compenseert. Bij notebooks is dat volgens de studie voor het Duitse Umweltbundesamt meestal niet het geval.

Hoe kan een bedrijf rekening houden met grijze energie?

Door langere gebruiksduur, reparatie en upgrades, de aanschaf van opgeknapte apparaten en het doorgeven van uit gebruik genomen hardware voor hergebruik. Voor rapportages helpen fabrikantgegevens over de Product Carbon Footprint en bewijzen van verwerking.

Waar verschijnt de grijze energie van IT-hardware in het broeikasgasrapport?

In een rapport volgens het GHG Protocol verschijnen de emissies van de productie van ingekochte IT-hardware doorgaans onder de upstream Scope 3-emissies, bij ingekochte goederen of kapitaalgoederen. Bedrijven die rapporteren onder de CSRD hebben daarvoor betrouwbare gegevens nodig.