Geplante Obsoleszenz

De accu houdt het niet meer, reserveonderdelen zijn er niet, updates blijven uit: veel apparaten worden vervangen hoewel ze in de kern nog functioneren. Dan komt vaak het verwijt van geplande veroudering. Hier leest u wat de term betekent, wat is aangetoond en hoe de EU tegenstuurt.

Vormen van veroudering

Veroudering betekent "ouder worden, achterhaald raken". Een studie in opdracht van het Duitse Umweltbundesamt onderscheidt vier vormen. Ze laat ook zien: niet elke korte levensduur berust op opzet.

Vorm	Betekenis	Voorbeeld uit de IT-wereld
Materiaalgebonden	Onderdelen slijten of falen	Accu verliest capaciteit, scharnieren breken
Functioneel	Apparaat voldoet niet meer aan nieuwe eisen	Geen updates, nieuwe software vraagt meer prestaties
Psychologisch	Apparaat lijkt verouderd, hoewel het werkt	Nieuw model, nieuw design
Economisch	Reparatie loont niet	Reserveonderdeel duurder dan een nieuw apparaat

De studie uit 2016 vond geen bewijs dat fabrikanten systematisch gerichte zwakke plekken inbouwen. Ze liet echter wel zien dat kostendruk, ontbrekende reserveonderdelen, korte updateperiodes en koopgedrag de gebruiksduur aanzienlijk verkorten. Een vaak genoemd historisch voorbeeld is een kartel van gloeilampenfabrikanten dat in de jaren twintig de levensduur van zijn lampen beperkte tot 1.000 uur.

Wat de EU eraan doet

Stand: 10/2026. Verschillende EU-regels moeten apparaten duurzamer en beter repareerbaar maken:

• Ecodesign voor smartphones en tablets: Sinds 20 juni 2025 gelden onder meer verplichtingen voor reserveonderdelen gedurende zeven jaar en voor updates van het besturingssysteem gedurende ten minste vijf jaar na het einde van het in de handel brengen.
• Ecodesignverordening (ESPR): Het kader staat eisen toe voor duurzaamheid, repareerbaarheid en opwaardeerbaarheid voor verdere productgroepen.
• Recht op reparatie: EU-richtlijn 2024/1799 moest vóór 31 juli 2026 in nationaal recht worden omgezet. Zij verplicht fabrikanten van bepaalde productgroepen om reparaties aan te bieden.

In Frankrijk is geplande veroudering sinds 2015 zelfs strafbaar. In Duitsland bestaat geen eigen strafbaar feit.

Betekenis voor bedrijven

Bedrijven kunnen veroudering niet afschaffen, maar wel de gevolgen beperken. Wie bij de inkoop let op repareerbaarheid, reserveonderdelen en lange updates, gebruikt apparaten langer. Wie hardware na vervanging niet afvoert maar laat opknappen, geeft haar een tweede leven. Zo wordt uit het End of Life in het eigen bedrijf een nieuwe gebruikscyclus bij een ander. Apparaten die als refurbished terug op de markt komen, vervangen nieuwe apparatuur. Meer gedachten hierover in het artikel Duurzame IT-strategie tegen de wegwerpcultuur.

Relatie met Second IT

Second IT zet in op hergebruik vóór recycling. Apparaten worden gecontroleerd, gerepareerd en opgeknapt – bijvoorbeeld door vervanging van accu's, ventilatoren of harde schijven – en daarna via webshop en winkel geremarket. Second IT heeft al meer dan 180.000 apparaten opgeknapt. Meer over Refurbishment bij Second IT.

Veelgestelde vragen over geplande veroudering

Bestaat geplande veroudering echt?

Gericht ingebouwde zwakke plekken zijn moeilijk aan te tonen. Een studie in opdracht van het Duitse Umweltbundesamt vond daarvoor in 2016 geen systematisch bewijs. Goed onderbouwd is echter dat ontbrekende reserveonderdelen, korte updates en hoge reparatiekosten apparaten voortijdig uit gebruik dringen.

Is geplande veroudering verboden?

In Frankrijk is zij sinds 2015 strafbaar. In Duitsland bestaat geen uitdrukkelijk verbod. De EU zet in plaats daarvan in op verplichtingen voor repareerbaarheid, reserveonderdelen en updates (stand: 10/2026).

Wat kunnen bedrijven tegen veroudering doen?

Duurzame, repareerbare apparaten kopen, updates en reserveonderdelen meewegen bij de inkoop, apparaten repareren in plaats van vervangen en uit gebruik genomen hardware laten opknappen in plaats van afvoeren.

Hoe lang moeten fabrikanten updates en reserveonderdelen voor smartphones leveren?

Voor smartphones en tablets gelden sinds 20 juni 2025 ecodesignverplichtingen. Reserveonderdelen moeten zeven jaar beschikbaar zijn, updates van het besturingssysteem ten minste vijf jaar na het einde van het in de handel brengen (stand: 10/2026).

Is elke vroege uitval van een apparaat geplande veroudering?

Nee. Niet elke korte levensduur berust op opzet. Onderdelen kunnen gewoon slijten, bijvoorbeeld een accu. Ook kostendruk, ontbrekende reserveonderdelen, korte updateperiodes en koopgedrag verkorten de gebruiksduur. Voor gerichte zwakke plekken vond een studie uit 2016 geen systematisch bewijs.