Degaussing

Een sterk magnetisch veld, een korte puls en de gegevens op een harde schijf zijn weg: zo wordt degaussing vaak beschreven. Zo eenvoudig is het niet. Of een degausser echt werkt, hangt af van de gegevensdrager en van de veldsterkte van het apparaat. Bij ssd’s werkt hij helemaal niet. Dit woordenlijst-item legt uit hoe ontmagnetiseren werkt, waar het wordt toegepast en waar de grenzen liggen.

Wat is degaussing?

Magnetische gegevensdragers slaan informatie op als piepkleine gemagnetiseerde gebieden. Hun oriëntatie staat voor nullen en enen. Bij degaussing wordt de gegevensdrager blootgesteld aan een magnetisch veld dat sterker is dan de kracht waarmee deze gebieden hun oriëntatie vasthouden. Deze kracht heet coërcitiefveldsterkte of kortweg coërciviteit. Is het veld sterk genoeg, dan gaat de orde verloren en kunnen de opgeslagen gegevens niet meer worden uitgelezen.

De naam gaat terug op de eenheid gauss, waarmee de magnetische fluxdichtheid wordt gemeten. ‘De-gauss’ betekent dus ongeveer ‘ontmagnetiseren’. Een degausser is het apparaat daarvoor. Er zijn uitvoeringen met permanente magneten en andere die met elektromagneten een korte, sterke puls opwekken.

Zo werkt een degausser

De gegevensdrager wordt in een kamer of op een vlak van de degausser gelegd. Het apparaat bouwt een veld op dat de gegevensdrager volledig doordringt. Twee waarden zijn doorslaggevend:

• Veldsterkte van de degausser: Ze moet ruim boven de coërciviteit van de gegevensdrager liggen. Fabrikanten geven haar op in oersted of gauss.
• Coërciviteit van de gegevensdrager: Moderne harde schijven en banden slaan zeer dicht op. Daarvoor gebruiken ze materialen die hun magnetisatie bijzonder vasthouden. Een oudere of zwakke degausser is daarvoor onder omstandigheden niet voldoende.

Bij een harde schijf vernietigt een voldoende sterk veld niet alleen de gebruikersgegevens, maar ook de zogeheten servosporen. Dat zijn in de fabriek aangebrachte markeringen waarmee de leeskop zijn positie vindt. Zonder deze is de harde schijf niet meer bruikbaar. Bij veel moderne magneetbanden geldt hetzelfde. Degaussing is daarom in de praktijk meestal een eindstation: de gegevensdrager kan daarna noch worden doorverkocht noch worden hergebruikt.

Waar degaussing wordt toegepast

Gegevensdrager	Opslagprincipe	Werkt degaussing?
HDD (harde schijf)	magnetisch	Ja, als de veldsterkte past bij de coërciviteit; de harde schijf is daarna doorgaans onbruikbaar
Magneetband (bijv. LTO)	magnetisch	Ja, als de veldsterkte voldoende is; moderne banden stellen hoge eisen
Floppy’s, magneetstripkaarten	magnetisch	Ja, al met relatief zwakke apparaten
Ssd, usb-stick, geheugenkaart	Flashgeheugen (elektrisch)	Nee, de gegevens blijven behouden
Hybride harde schijf (SSHD)	magnetisch en flash	Slechts gedeeltelijk; de flashcache blijft onaangeroerd
cd, dvd, Blu-ray	optisch	Nee

Degaussing wordt vooral toegepast waar grote hoeveelheden magnetische gegevensdragers vrijkomen die niet worden hergebruikt, zoals bandarchieven uit datacenters. Wie een Magneetband (LTO) of een HDD wil hergebruiken of verkopen, heeft daarentegen een wismethode nodig die de gegevensdrager functioneel laat.

Beperkingen en risico’s

• Geen bescherming bij flashgeheugen: Ssd’s, usb-sticks en geheugenkaarten slaan elektrisch op. Het magnetisch veld verandert daar niets aan. De Amerikaanse richtlijn NIST SP 800-88 noemt precies dit geval als voorbeeld: de procedure loopt foutloos door, maar er worden geen gegevens gereinigd.
• Te zwakke apparaten: NIST SP 800-88 wijst in Revisie 2 van september 2025 erop dat veel bestaande degaussers niet genoeg kracht hebben voor gegevensdragers met hoge coërciviteit.
• Onbruikbaar maar niet gewist: Een veld kan de servosporen beschadigen en de schijf lamleggen zonder alle gegevens op de platters veilig te verwijderen. Van buitenaf zien beide er hetzelfde uit.
• Moeilijk te controleren: Na degaussing kan een harde schijf meestal niet meer worden aangesproken. Een uitleestest als controle is dan nauwelijks mogelijk. Gecontroleerd wordt vooral of het apparaat correct heeft gewerkt.
• Geen doorverkoop: De restwaarde van de gegevensdrager gaat verloren.

NIST SP 800-88 Rev. 2 rekent degaussing tot de fysieke Purge-methoden, maar stelt uitdrukkelijk vast dat het op het moment van publicatie niet als erkende Destroy-methode geldt. Voor details verwijst de richtlijn naar de standaard IEEE 2883 en voorschriften van de NSA. Veel beveiligingsconcepten combineren het ontmagnetiseren daarom met een aansluitende fysieke vernietiging.

Voorbeeld: bandarchief en server-harde schijven uit een datacenter

Een vereenvoudigd voorbeeld laat zien hoe de beslissing er in de praktijk uit kan zien. Een bedrijf heft een serverruimte op. Over blijven oudere magneetbanden, servers met hdd’s en servers met ssd’s.

1. De IT-afdeling legt alle gegevensdragers met serienummer en type vast in een lijst en scheidt magnetische van flashopslag.
2. Voor de ssd’s valt degaussing af. Ze worden softwarematig gewist of, als dat niet mogelijk is, fysiek vernietigd.
3. De werkende hdd’s moeten worden doorverkocht. Ze worden softwarematig gewist, zodat ze bruikbaar blijven en een wiscertificaat per serienummer ontstaat.
4. De oude banden zijn niet meer nodig. Hier komen ontmagnetiseren met een geschikt apparaat en aansluitend verkleinen, of direct vernietiging volgens DIN 66399 in aanmerking.

Het voorbeeld toont: niet de gegevensdrager zelf beslist, maar de combinatie van opslagtechniek, gewenst hergebruik en bewijs. Wanneer wissen goedkoper is dan vernietigen, legt onze gids uit Vernietiging van harde schijven: kosten en alternatieven.

Degaussing bij het uit gebruik nemen van IT en bij Second IT

Voor de fysieke vernietiging van gegevensdragers is in Duitsland de norm DIN 66399 maatgevend. Ze beschrijft beveiligingsniveaus voor het verkleinen, ingedeeld naar materiaalklassen zoals H voor harde schijven en T voor magnetische gegevensdragers zoals banden. Welk niveau bij welke gegevens past, legt onze gids uit DIN 66399: beschermingsklassen en beveiligingsniveaus.

Second IT zet in op twee wegen die de gegevensdrager en zijn gegevens ondubbelzinnig documenteren: werkende hdd’s, ssd’s en mobiele apparaten worden met Blancco gewist, met een digitaal ondertekend wiscertificaat per apparaat. Gegevensdragers die niet kunnen worden gewist, bijvoorbeeld defecte media, worden in eigen huis volgens DIN 66399 op beveiligingsniveau H-5 verkleind. De vernietiging staat onder camerabewaking en wordt gedocumenteerd met serienummer en vernietigingscertificaat. Meer hierover onder vernietiging van gegevensdragers in eigen huis.

Afbakening ten opzichte van verwante begrippen

Degaussing is een fysieke methode, maar geen verkleining. Een Harde-schijfversnipperaar vernietigt de gegevensdrager mechanisch tot deeltjes van een vastgestelde grootte. Softwarematig overschrijven en opdrachten zoals Secure Erase werken daarentegen via de interface van de schijf en laten deze functioneel. De overkoepelende term voor alle methoden die gegevens onherstelbaar verwijderen, beschrijft het item Data Sanitization.

Veelgestelde vragen over degaussing

Wat doet een degausser?

Een degausser wekt een sterk magnetisch veld op dat de magnetische oriëntatie op harde schijven, banden of floppy’s vernietigt. Is het veld sterk genoeg voor de gegevensdrager, dan zijn de opgeslagen gegevens daarna niet meer te lezen.

Kan een ssd worden ontmagnetiseerd?

Nee. Ssd’s slaan gegevens elektrisch op in flashcellen, niet magnetisch. Een degausser heeft daar geen effect op. Ssd’s worden met geschikte wissoftware of wisopdrachten van de fabrikant gereinigd of fysiek vernietigd.

Is een harde schijf na degaussing nog bruikbaar?

Doorgaans niet. Het magnetisch veld vernietigt ook de servosporen die de leeskop nodig heeft om zich te oriënteren. De harde schijf kan daarna meestal noch opnieuw worden beschreven noch worden doorverkocht.

Volstaat degaussing als bewijs voor de AVG?

De methode zelf is geen bewijs. U hebt een rapport per gegevensdrager nodig met serienummer, apparaat, datum en resultaat. Omdat ontmagnetiseerde harde schijven nauwelijks nog te controleren zijn, combineren veel bedrijven degaussing met een gedocumenteerde vernietiging.

Wanneer is het zinvol een harde schijf te ontmagnetiseren?

Wanneer grote hoeveelheden magnetische gegevensdragers vrijkomen die niet worden hergebruikt, zoals bandarchieven uit datacenters. Moet een gegevensdrager worden verkocht of hergebruikt, dan is een methode nodig die hem functioneel laat.